{"id":1709,"date":"2022-10-11T20:34:52","date_gmt":"2022-10-11T20:34:52","guid":{"rendered":"http:\/\/meursam.nl\/?p=1709"},"modified":"2022-10-12T10:33:21","modified_gmt":"2022-10-12T10:33:21","slug":"tonnie-1941-op-het-einde-van-de-oorlog-in-het-zuiden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/meursam.nl\/?p=1709","title":{"rendered":"Tonnie (1941) op het einde van en kort na de oorlog in het Zuiden"},"content":{"rendered":"\n

Anneke<\/h1>\n\n\n\n
\"Deze
Nelleke Meurs-Saris. model voor Anneke in Aan de Lange Weg, op hoge leeftijd in de #Merefelt in #Veldhoven.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ze is nu twee jaar getrouwd, bijna even lang als de bezetting duurt, en hij is altijd weg. De meeste klanten die hij heeft komen oorspronkelijk uit Gelderland, net als hij. Allemaal voor werk naar Brabant gekomen.<\/p>\n\n\n\n

\u201cWat ga je doen met zo`n vreemde kerel uit zo`n ver land!\u201d zei haar moeder toen ze zei dat ze verkering had met Leo.<\/p>\n\n\n\n

Ze wonen tientallen kilometers verspreid rond de stad, die klanten, soms in kleine achterafboerderijtjes. Het is altijd laat als hij thuiskomt. Dat is niet prettig, zeker in oorlogstijd. Soms zou Anneke willen dat hij een beroep koos waarbij hij gewoon overdag kon werken. Ook al staat dat wat minder dan verzekeringsagent. Op de zijkant van het huis richting stad, boven de kippenren, heeft hij een groot emaillen bord met een dame met hoepelrok en paraplu gespijkerd. Omdat het huis in een bocht ligt is het van veraf te zien. De Duitsers verdenken, waarschijnlijk na aangifte van een NSB\u2019er, hem ervan dat het ophangen van dat bord met \u201cDe Eerste Nederlandsche\u201d erop een uiting is van nationalisme. Hij maakt er geen punt van en hangt het bord op van de andere verzekerings-maatschappij waar hij voor werkt: \u201cDe Bataafsche\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201cWeten die Duitsers en hun meelopers veel,\u201d zegt hij. Ze krijgen er ook nog wat geld voor van de verzekerings-maat\u00adschappij.<\/p>\n\n\n\n

 Ze wou dat hij \u2019s avonds thuis was, zeker nu het tweede op komst is. En nu opa en opoe gaan verhuizen. Ze ziet zich al \u2019s avonds in haar eentje met twee kinderen zitten. Als hij thuis is, is hij met zijn administratie bezig of in de hof met zijn planten of met het graven van de schuilkelder.<\/p>\n\n\n\n

            Tonnie is al een ruim een jaar en een echt handenbindertje geworden. Ze klimt overal op, zelfs op het aanrecht. Levensgevaarlijk. Anneke kan dat allemaal niet in de gaten houden en voor haar moeder is die kleine rakker te vlug. Opa doet zijn best. Maar hij hoest steeds meer en raakt daar helemaal uitgeput van. Steeds vaker gaat hij het trapje van de opkamer op en kruipt in bed. Anneke maakt zich ongerust, ook voor de kleine. Het is goed dat ze verhuizen. Zeker nu er een andere kleine op komst is.<\/p>\n\n\n\n

            Opa proeft van de soep. Mag Tonnie ook wat? Jawel, maar de lepel is nog te vol. Hij zal er eerst wat vanaf slurpen. Tonnie lacht. Dat is een vreemd geluid h\u00e8? Eigenlijk is de lepel veel te groot voor Tonniekes kleine mondje. Maar aan de punt gaat het wel. Wat is dat nou? Kan zij ook al slurpen?<\/p>\n\n\n\n

            Kijk, daarom maakt Anneke zich zo ongerust. Want haar vader is duidelijk ziek. Er wordt niet over gepraat. Haar vader en moeder praten sowieso weinig met elkaar. Ze heeft zich altijd afgevraagd of ze eigenlijk wel bij elkaar passen. Moeders eerste man is overleden, daar is haar halfzuster Bet uit Sas van. Een van de weinige keren dat moeder een paar zinnen achter elkaar zei, was toen haar zus Saskia en zij op dezelfde dag trouwden en haar zus in Nijmegen ging wonen. De man van haar zus kon hier geen werk meer vinden in de schoenindustrie en daar wel.<\/p>\n\n\n\n

\u201cAls je naar Nijmegen verhuist, zie ik je nooit meer,\u201d zei haar moeder. \u201cDat overleef ik niet.\u201d Gelukkig zien ze Saskia nog regelmatig, dat is erg meegevallen.<\/p>\n\n\n\n

Het is een miskraam geworden en hij was er niet bij. Daar was ze al steeds bang voor geweest, dat hij er niet bij zou zijn. Toch kon hij er niets aan doen, want het kwam een paar weken te vroeg.<\/p>\n\n\n\n

            Anneke had steeds in haar hoofd het zinnetje zitten: \u201cAls het erop aan komt, ben je er niet bij.\u201d Of dat zo zou zijn wist ze helemaal niet, maar ze was er wel bang voor. Ze wist ook dat ze hem daarmee kwetste, maar omdat dat zinnetje in haar hoofd zat moest het er ook uit, hoe ze zich ook voornam om het voor zich te houden. Ze heeft er meteen spijt van en begint zelf te huilen. Hij komt de hele dag, het is zondag, niet uit de kuil die hij aan het graven is voor de schuilkelder.<\/p>\n\n\n\n

Het is doodgeboren, ik wist al een paar dagen dat het niet goed zat, want ik voelde niets meer. Mijn moeder, die nog elke dag uit Sas naar hier komt lopen om met huishoudelijke karweitjes als aardappels schillen en groente schoonmaken te helpen, laat wel eens merken dat ze dan ook niet had hoeven te verhuizen. Mijn ouders wonen nu naast Bet in een van de lage huisjes met rieten dak waarin Bet en haar gezin ook nog gewoond hebben. Ik vond het niet verantwoord om zo`n zieke man als mijn vader in \u00e9\u00e9n huis te laten leven met kleine kinderen. Die zijn het meest kwetsbaar, zeker met dat oorlogseten.<\/p>\n\n\n\n

            Leo\u2019s zuster Jo en haar man Piet, die zo dicht bij het vlieg\u00adveld wonen, op amper tweehonderd meter, dat ze nauwelijks meer thuis durven te slapen, doen dat nu vaak hier. Hun zoon slaapt verderop aan de Lange Weg bij het gezin van opa Weels. De Duitsers hebben het vliegveld flink uitgebreid en tot een belangrijke uitvalsbasis voor hun jagers en bommenwerpers gemaakt en daarmee ook tot een voornaam doelwit voor de Engelsen. Laten we eerlijk zijn, rond die miskraam kon ik de hulp van Jo best gebruiken, al is ze dan wat bazig.<\/p>\n\n\n\n

            Als Leo thuis is werkt hij aan zijn schuilkelder in de hof. Haast heeft hij nooit. De oorlog moet lang duren, willen we er nog iets aan hebben.<\/p>\n\n\n\n

Mijn vader is overleden aan tbc. Ik had altijd al een vermoeden dat hij dat had. Hij is maandenlang niet meer uit bed geweest en uiteindelijk doodgegaan in het kamertje waar tot zeven jaar geleden Bet en Toontje hun winkeltje hadden. Nu hebben ze een grote winkel met woonhuis ernaast. Bet heeft ook nog jonge kinderen. Die wonen dan wel niet in hetzelfde huis als mijn vader en moeder, maar toch. Die dokters zouden meer open kaart moeten spelen. Ze doen alsof gewone mensen onnozel zijn.


<\/p>\n\n\n\n

\"\"

\u201cMaar Anneke, zie jij dat dan niet? Dat kind is doodziek! Kijk eens naar die ogen en die koortswangen. Dat kind moet naar een dokter!\u201d (Tonnie (Gerrie) met buurmeisje #Ineke (#Tineke) uit Aan de Lange Weg)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

            Ik heb een foto laten maken van Tonnie met het grote buurmeisje Ineke dat altijd met haar optrekt. Ik liet die foto trots aan iedereen zien en sommigen zeiden \u201cja mooi\u201d en anderen zeiden heel weinig en knikten en gaven hem terug, tot iemand zei: \u201cMaar Anneke, zie jij dat dan niet? Dat kind is doodziek! Kijk eens naar die ogen en die koortswangen. Dat kind moet naar een dokter!\u201d<\/p>\n\n\n\n

            Daar ben ik geweldig van geschrokken, want inderdaad. Misschien had ik het gewoon niet willen zien. Ik ging naar de dokter en ik zei: \u201cDokter, ik wil weten of mijn kind tbc heeft.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            \u201cHoe kom je daarbij, Anneke?\u201d zei hij. \u201cJe hoeft toch niet meteen het ergste te denken.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            \u201cIk wil het weten, dokter,\u201d zei ik, \u201cmijn vader had ook tbc en dat hebben we ook veel te laat gehoord en nooit is er wat gedaan om mijn kind daartegen te beschermen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            \u201cRustig maar,\u201d zei hij, \u201cals iemand tbc heeft wil dat nog niet zeggen dat hij ook een gevaar is voor anderen. Daarvoor moet je zogenaamd \u2018open\u2019 tbc hebben.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"

(Op de illustratie van @UfukKobas lijkt de ziekte van Tonnie nog duidelijker, uit 3e druk van Aan de Lange Weg. In het boek staat Tonnie voor Gerrie Meurs, Anneke voor Nelleke Meurs-Saris, mijn moeder. Leo voor Theet Meurs, mijn vader, Sas voor Zeelst, Toontje voor oom Tinuske Neggers, Bet voor tante Net Neggers-Gielens, ) <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

            Een week later hoorde ik dat Tonnie inderdaad tbc heeft. Ze ligt nu in onze slaapkamer aan het raam zodat ze de straat kan zien want het kan lang gaan duren. Ze vindt het maar raar: die kinderen die altijd buiten spelen. En die zullen het op hun beurt wel vreemd vinden dat zij daar altijd voor het raam ligt. Over een maand wordt ze drie. Normaal had ik haar kunnen aanmel\u00adden voor de fr\u00f6belschool voor over een jaar. Zonde dat ze nu net ziek is.<\/p>\n\n\n\n

Ik loop alweer op zeven maanden. Jo en Piet wonen al een tijdje bij ons in, want hun huis bij het vliegveld is door de Duitsers in beslag genomen. Ze hadden daar toch weg gemoeten, want sinds de geallieerden in Frankrijk staan, wordt het vliegveld praktisch elke week gebombardeerd.<\/p>\n\n\n\n

            We hopen dat Tonnie gauw in het sanatorium kan worden opgenomen. Iedereen verwacht wel dat de oorlog nu vlug is afgelopen. We kijken erg uit naar de geboorte van ons tweede kind. Ik heb het gevoel dat deze keer alles goed gaat. Aan mij zal het niet liggen, daar ben ik van overtuigd. Maar er kan zoveel van buitenaf gebeuren.<\/p>\n\n\n\n

            Leo fietst al maanden op houten banden. Dat maakt het hem nog moeilijker om \u2019s avonds voor spertijd, dat is acht uur, thuis te zijn. Ik heb al een paar keer doodsangsten uitgestaan omdat hij te laat was. Tot overmaat van ramp werd zijn fiets door een Duitse soldaat gevorderd. Toen heb ik hem voor het eerst echt kwaad gezien! Zo boordevol verontwaardiging dat hij niet te houden was. Iedereen waarschuwde hem voorzichtig te zijn, maar hij ging naar de Duitse kommandant, speelde in het beste Duits dat hij als vroegere grensbewoner een beetje kende zo op over zijn Lebensunterhalt!, kranke Tochter! und  zweite Kind auf  Komst!<\/em>, dat wonder boven wonder hij zijn fiets terugkreeg. Hij vertelt het trots, terwijl hij net als zijn vader aan zijn pijp trekt.<\/p>\n\n\n\n

            \u201cAnders waren die moffen nog niet jarig geweest,\u201d voegt hij eraan toe.<\/p>\n\n\n\n

            O ja, de schuilkelder is ook al een paar weken klaar.<\/p>\n\n\n\n

We hebben ons tweede kind gekregen, een jongen. Alles is prima gegaan. We hebben hem Jan genoemd naar mijn vader Johannes die een paar maanden geleden is overleden. Peetoom is Toontje geworden, de man van Bet, en hij is zeer vereerd.<\/p>\n\n\n\n

\u201cDat heb je goed gedaan, schoon meidje,\u201d zei hij tegen me, \u201cjij laat zien dat je me meer waardeert dan je vader altijd heeft gedaan.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Jantje is meteen na de geboorte door zijn peettante Jo de schuilkelder ingebracht, want zo hevig als op die dag was het vliegveld nog niet eerder gebombardeerd.<\/p>\n\n\n\n

\u201cEr waren verschillende aanvalsgolven,\u201d zei Leo en: \u201cMaar goed dat we die schuilkelder hebben!\u201d Het deed mij in ieder geval goed dat Jantje betrekkelijk veilig was. Maar het blijft vreemd dat je een kind ligt te krijgen terwijl de vliegtuigen over brommen en de explosies en het afweergeschut klinken. En dat je dan eigenlijk ook nog blij bent met die vliegtuigen en die explosies, als ze maar het juiste doel treffen. Tonnie lag toen gelukkig al in het ziekenhuis in de stad. Tot er plaats is in het sanatorium in Tilburg. Ze was te ziek om nog langer thuis te blijven, bovendien zou ik gaan bevallen. Ik ben er blij om, ik neem aan dat de Engelsen geen ziekenhuis bombarderen. Niet met opzet tenminste, maar de andere missers zijn ook vaak fataal geweest. En Leo zegt dat de vliegtuigen altijd uit het zuiden of zuidwesten komen, dus niet over de stad op het vliegveld afgaan, dat is teveel risico vanwege het Duitse afweergeschut dat vooral rond Philips staat. Laten we maar hopen dat het allemaal waar is.<\/p>\n\n\n\n

Dit is dus wat ik bedoelde met die missers die voor de bevolking fataal zijn. In de straat en wat verderop in de buurt van mijn zuster Bet zijn in Sas twintig doden gevallen en nog veel meer gewonden. Weer door te vroeg losgelaten bommen van de geallieerden. Wat is dat toch?<\/p>\n\n\n\n

            \u201cDat is angst bij die vliegeniers dat ze getroffen worden boven het vliegveld en dan door hun eigen bommen exploderen,\u201d zegt Leo. In ieder geval is bij Bet iedereen ongedeerd, ook mijn moeder. De hele dag zijn er vliegtuigen over gevlogen, allemaal naar het noorden. Nog een kwestie van een paar dagen, zegt iedereen, ze zijn de Belgische grens al over.<\/p>\n\n\n\n

Zo bang ben ik nog nooit geweest! De bevrijders waren er de volgende dag al en gevochten is er hier in het dorp eigenlijk niet. Wel in mijn geboortedorp, vijftien kilometer hier vandaan, ook nog toen wij hier al waren bevrijd.<\/p>\n\n\n\n

            Maar wat gebeurde er op de dag van de bevrijding van de stad? De Engelsen stonden midden in Eindhoven en toen kwam, terwijl er de hele dag geen Duits vliegtuig was te bekennen, de Luftwaffe plotseling terug. Er was nog nauwelijks afweergeschut, de bommen treffen de Engelse munitiewagens, tankwagens worden geraakt, er ontstaan hevige branden. Tweehonderdvijfentwintig mensen sterven, om van de gewonden maar niet te spreken. En ondertussen ligt ons doch\u00adtertje daar midden in de stad in het ziekenhuis! Op nog geen honderd meter er vandaan ligt alles plat. Maar het ziekenhuis blijft ongeschonden. De volgende morgen is Leo daar bij Tonnie. Het is er een heksenketel vanwege de honder\u00adden doden en gewonden. Maar Tonnie ligt daar rustig achter glas naar de drukke gang te kijken en vertelt dat er allemaal soldaten naar haar hebben gezwaaid.<\/p>\n\n\n\n

            Nu we, met zijn vieren ondertussen, dit alles hebben over\u00adleefd, zal de rest ook wel goed komen. Als er maar gauw plaats is in het sanatorium.<\/p>\n\n\n\n

Anneke<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"

Tonnie (Gerrie), midden, uit Aan de Lange Weg in sanatorium De Klokkenberg in Tilburg ca 1946 met links buurmeisje Ineke (Tineke) en rechts haar vriendin Tilly. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tonnie\nheeft haar eigen ledikantje moeten meenemen naar het sanatorium in Tilburg. Er\nis nog aan vanalles gebrek, ook aan bedden. Leo had het al van tevoren met de\nlijnbus meegegeven, dat wil zeggen eerst uit elkaar gehaald en dan de bodem en\nde poten en de kanten op elkaar gelegd en op zijn precieze manier met touwtjes aan\nelkaar gebonden. En de chauffeur kreeg behalve de normale vrachtprijs ook\ninstructies waar hij het af moest geven en bovendien een fooitje. Leo keek de\nbus na, eigenlijk vond hij dat hij er zelf bij moest blijven wilde het allemaal\ngoed gaan. <\/p>\n\n\n\n

            De volgende dag stapten wij zelf met\nTonnie en twee kartonnen koffers op de bus. Ze was wel normaal aangekleed en\nkon ook wel lopen maar ze moest toch veel gedragen worden, ze was gewoon te\nziek.<\/p>\n\n\n\n

En\nik sjouw met Jantje en Rietje, die anderhalf jaar na hem geboren is en Hennie\ndie weer anderhalf jaar daarna geboren wordt, steeds naar het consultatiebureau\nin het patronaat. Niet alleen voor de normale controle op gewicht en de prikken\ntegen pokken en mazelen, maar steeds weer om te laten constateren dat geen van\nde andere kinderen tbc heeft. Hoewel ze er wel mee in aanraking zijn geweest,\nwant het kruisje op hun arm wordt een grote rode vlek, een bult zou je het\nzelfs kunnen noemen, want het oppervlak is duidelijk verhoogd. <\/p>\n\n\n\n

            Maar dat is een goed ding, leg ik\naan iedereen uit, die kleine besmetting, want daardoor kunnen mijn kinderen\nnooit van hun leven meer tbc krijgen. Je kunt die kleine besmetting eigenlijk\nbeschouwen als een inenting tegen tbc, zoals die prikken tegen mazelen en\npokken\u2026 als de vrouwen begrijpen wat ik bedoel. Zodat het rood opgekomen\nkruisje bij mijn kinderen eigenlijk beter is dan het niet opgekomen kruisje bij\nandere kinderen. Want het niet opgekomen kruisje wil weliswaar zeggen dat die\nkinderen geen tbc hebben, maar dat is maar een momentopname, dat is geen enkele\ngarantie dat ze het niet elk moment kunnen krijgen. Wat niet wil zeggen, zeg\nik, dat een opgekomen kruisje altijd iets goeds is, natuurlijk niet, maar in\nhet geval van mijn kinderen wel, snappen jullie? zeg ik.<\/p>\n\n\n\n

Leo\nis nu nog meer van huis. Er is geen avondklok meer die er voor zorgde dat hij\nmeestal voor die tijd thuis was, bovendien gaat hij een keer per week op de\nfiets naar het sanato\u00adrium in Tilburg. Dat kost een hele dag en die moet voor\nzijn verzekeringswerk natuurlijk ingehaald worden. Hij zegt zelfs dat het\neigenlijk niet in \u00e9\u00e9n dag kan, want dat de tijd dat hij bij Tonnie kan zijn dan\nniet de moeite waard is. Daarom blijft hij het liefst bij zijn neef in\nHilvarenbeek slapen. Maar ik weet dat hij, als hij alle tijd van de wereld zou\nhebben dat ook zou doen, want die neef is een van de weinigen waar hij goed mee\nkan opschieten. Dus laat hij zich de gelegenheid niet ontnemen om daar eens een\navondje te zitten ouwebetten.<\/p>\n\n\n\n

            Ik kan niet rondkomen van het geld\ndat hij verdient met de verzekeringen, ook al hebben we groente en fruit uit\neigen hof. Een kind in het ziekenhuis kost ook extra. Elke zondag gaan we samen\nmet de bus die kant op. We hebben dan wel kippen en een paar konijnen, de\nkruidenier en de slager moeten toch betaald worden, al mag ik dat \u00e9\u00e9n keer per\ndrie maanden van de kinderbijslag doen. Leo heeft totaal geen besef wat dingen\nkosten. Hij telt zijn geld van de verzekeringen en begrijpt niet dat het niet\nveel voorstelt tegenover wat er allemaal in een gezin als dat van ons wordt\nuitgegeven. Hij noemt prijzen en zegt: \u201cDat kan goed een hele gulden kosten\u201d,\nterwijl het dan bijvoorbeeld wel vier keer zoveel is geweest. <\/p>\n\n\n\n

            Maar nu hebben ze hem een varken\naangepraat. Hij heeft het alleen nog maar over zult en spek en balkenbrij zoals\nze dat vroeger bij hun thuis hadden. Hij vertelt wat ze volgens mij tegen hem\ngezegd hebben: \u201cJe hebt toch een hof met groente en fruit en daarvan allerlei\nafval. Rot fruit en rotte aardappels eet het ook, dat vindt zo \u2018n beest juist\nlekker! En die kinderen laten toch ook eten staan wat anders maar wordt weggegooid.\nNou, dat eet dat varken allemaal, dat is een soort vleesmachine. Dat etensafval\nstop je erin en binnen een jaar krijg je er worst en ham en spek voor terug. In\n\u00e9\u00e9n jaar! Wat wil je nog meer! Aan de slager zul jij niet veel geld meer\nuitgeven.\u201d <\/p>\n\n\n\n

            \u201cJe hebt trouwens een broer die het\nvarken kan slachten,\u201d hebben ze tegen hem gezegd. \u201cEn je zusters zullen je\nhelpen om het om te zetten in worst en vlees. Het hoeft allemaal niks te kosten.\u201d\n<\/p>\n\n\n\n

            Ik weet het niet: kippen, konijnen,\nweer een varken erbij. Dat moet toch ook allemaal eten gegeven worden, en wie\nmoet dat doen en wanneer? <\/p>\n\n\n\n

            Neem nou het omkeren van de\ngranieten drinkbak van de kippen. Dat moet, want het water is na \u00e9\u00e9n dag\nmodder. Die bak moet je optillen en dan omkieperen. Hem langzaam laten zakken,\ndat lukt je niet, daar is hij te zwaar voor. Maar als hij een beetje ongelukkig\nuit je handen glijdt, krijg je met een enorme plets de moddergolf recht tegen\nje aan, midden in je gezicht, om het over je kleren maar niet te hebben. En dan\nmoet het ding weer worden teruggedraaid. <\/p>\n\n\n\n

            Wie plukt het gras voor al die\nbeesten? De mensen in de buurt die wat handiger zijn snijden het gras, soms\nzelfs met een sikkel. Maar voor een scherp mes hoef je bij ons niet aan te\nkomen, laat staan dat we een sikkel hebben. Zelf is hij er door de week niet\nvoor het donker is. Ik ken wel een paar mensen met een varken, we zouden heus\nniet de enigen zijn, maar ik ken nog meer mensen zonder varken. En waarom\nmoeten wij nou net weer bij degenen m\u00e9t een varken zijn? God-zal-me-laze\u00adren! <\/p>\n\n\n\n

            Al die beesten die gevoerd worden trekken toch ook weer ongedierte zoals ratten aan. En die hebben we al genoeg gehad of hebben we misschien nog wel. Ik zie hem nog op het hooi\u00adschelfje boven de schuur bezig, helemaal buiten zichzelf, een kop zo rood als vuur, aan de riek in zijn hand een bloedende rat van een halve meter groot. Ze piepten, nee gilden, die beesten, en renden alle kanten op, sprongen naar beneden, waar ik op mijn beurt begon te gillen. En al heeft hij er dan een stuk of vier aan de riek gestoken, waar zijn degenen gebleven die ontsnapt zijn? Ik geloof er niks van dat er \u00e9\u00e9n kat in de buurt is die zo`n beest aan kan. Die zitten gewoon te wachten om terug te komen. Als ze er al niet zijn. Hij klimt heus niet elke week op de hooischelf met gevaar van er doorheen te vallen. Ik vind het maar niks al die beesten met die kleine kinderen, ik heb al genoeg te prakkiseren met Tonnie die moet worden geope\u00adreerd. Maar maak hem dat maar wijs.

<\/p>\n\n\n\n

Tonnie komt thuis<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201cGa\nmaar vast, Jantje,\u201d zegt Leo.<\/p>\n\n\n\n

     Hij haalt op\nzijn fiets Jantje nog in voor die bij het zijpad naar de Schoolstraat is. Hij\ngaat rechtdoor en Jantje moet linksaf. Jantje kijkt zijn vader na. Als deze\nzich half omdraait en zwaait, roept Jantje: \u201cDoe de groeten aan Tonnieke!\u201d <\/p>\n\n\n\n

     Jantjes\nzusje ligt al een paar jaar in het sanatorium in Tilburg, ze heeft een gat in\nhaar long, tbc. Leo fietst een keer per week naar haar toe, het is veertig\nkilometer. Hij combineert het met het langsgaan van verzekerings-klanten\nonderweg. Zondags gaan Anneke en hij samen met de bus. Jantje mag pas\nlangskomen als Tonnie is geopereerd en bijna beter is. Hij verheugt zich er erg\nop, hij zal allerlei leuke dingen voor haar vlechten van reepjes papier. Dat\nheeft hij van de zuster van de bewaarschool geleerd. Voor de reepjes belt hij\naan bij de sigarenfabriek en krijgt ze dan door het loket aangereikt. Hij zal\nTonnie misschien wel een kusje geven, iets dat ze bij hun thuis eigenlijk onder\nelkaar niet doen. <\/p>\n\n\n\n

     \u201cWat komt\ndie gek hier doen?\u201d zegt Tonnie. Jantje begint te huilen. Is dat Tonnieke waar\nzijn ouders altijd over verteld hebben? Wat een kreng! Hij kent haar eigenlijk\nalleen van de foto. Hij was nog te jong toen ze jaren geleden werd opgeno\u00admen.\nEn nu mocht hij haar toch zien nog voor ze thuis was. De nonnen hadden over hun\nborststuk waaronder vroeger hun hart zat gestreken, zei vader. Als je namelijk\niets lang niet ge\u00adbruikte, raakte je het kwijt, viel het af. Zo ging dat in de\nnatuur. Jantje moest maar goed opletten en regelmatig een plasje doen. Daarom\nstaat hij meer dan de andere kinderen met zijn buik vooruit en een pijp van\nzijn korte broek hoog opgetrokken tegen een struik.<\/p>\n\n\n\n

     Kort voor\nTonnie naar huis mag loopt ze weg. Als ze het bos rond het sanatorium uit komt,\nziet ze voor het eerst in jaren een straat, andere mensen dan nonnen, ziet ze\ndieren, fietsen en auto\u2019s. Pal voor haar stopt opeens de bus. Daar schrikt ze\nzo van dat ze teruggaat. Weer in bed slaat ze de non die haar speeltje wil\nafnemen vlak in het gezicht. <\/p>\n\n\n\n

     Ze is het\njongste meisje met tbc dat een longoperatie heeft overleefd. Ze heeft in het\nsanatorium vriendinnetjes gehad die het niet hebben gehaald. De artsen zijn zo\ntrots op hun succes dat ze haar foto door het hele land willen verspreiden.\nMaar Leo staat dat alleen maar toe in het noorden van Nederland, hij wil zijn\nkind en zijn gezin beschermen. Maar als Anneke en Tonnie kwaad op hem zijn\nzeggen ze dat hij gewoon een schijterd is.<\/p>\n\n\n\n

     Tonnie moet\nals ze uit het sanatorium komt de lagere school in drie jaar doen. Ze is ondertussen\nnegen. De nonnen hebben haar niet meer geleerd dan de catechismus, en dat nog\nalleen omdat ze in het sanatorium haar eerste communie moest doen. Maar het\nlukt haar wonderwel, op het eind van de zesde klas is ze zelfs de beste. Toch\nmag ze alleen maar naar de huishoudschool, ze moet thuis helpen, er zijn dan al\nzeven kinderen – elk jaar is er een bij gekomen – en er zal er nog eentje bij\nkomen. Jantje heeft het maar moeilijk met zijn oudere zus die voor tweede\nmoeder speelt. En makkelijk heeft hij het toch al niet.
<\/p>\n\n\n\n

(uit Aan de Lange Weg, roman van Meurs A.M., <\/em>3e, ge\u00efllustreerde, druk 2009,
in Nieuwstaat<\/strong> alleen nog verkrijgbaar: <\/em>Boekwinkeltje Wonderland<\/a> (geen verzendkosten NL en Belgi\u00eb, u koopt bij en steunt de auteur, op verzoek gesigneerd)<\/em>  <\/p>\n\n\n\n

#MeursAM, #AandeLangeWeg,#BoekwinkeltjeWonderland, #Meerveldhoven, #Veldhoven, #Zeelst, #Sas, #Eindhoven, #MarketGarden, #2eWereldoorlog, #Klokkenberg, #tbc, #Tonnie, #Gerrie<\/p>\n\n\n\n


<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anneke Ze is nu twee jaar getrouwd, bijna even lang als de bezetting duurt, en hij is altijd weg. De meeste klanten die hij heeft komen oorspronkelijk uit Gelderland, net als hij. Allemaal voor werk naar Brabant gekomen. \u201cWat ga je doen met zo`n vreemde kerel uit zo`n ver land!\u201d zei haar moeder toen ze … Lees verder “Tonnie (1941) op het einde van en kort na de oorlog in het Zuiden”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1709","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1709","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1709"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1709\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1720,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1709\/revisions\/1720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}