{"id":670,"date":"2019-09-18T12:56:36","date_gmt":"2019-09-18T12:56:36","guid":{"rendered":"http:\/\/meursam.nl\/?p=670"},"modified":"2019-09-18T13:02:56","modified_gmt":"2019-09-18T13:02:56","slug":"670","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/meursam.nl\/?p=670","title":{"rendered":"Market Garden"},"content":{"rendered":"\n



Ik was een paar dagen geleden met een gezelschap belangstellenden in Oosterbeek en Arnhem, zag de heide ten noorden van de Rijn waar duizenden parachutisten neerkwamen, beleefde door de aanschouwelijke verhalen van de gids de huis aan huisgevechten van de Engelsen op weg naar de Rijnbrug, waar ze maar heel even op waren voor ze zich terug moesten trekken. Voor het eerst realiseerde ik me dat daarna de bevolking ten noorden in de buurt van de Rijn door de Duitsers gedwongen werd hun vaak vernielde of beschadigde huizen te verlaten en pas na de bevrijding op 5 mei 1945, namelijk in juli kon terugkeren. Brabant en Limburg waren bevrijd. Boven de grote rivieren zou nog een van de moeilijkste perioden van de oorlog volgen: de hongerwinter. Gesteund door hun overwinning bij Arnhem zouden de Duitsers in de maanden na Arnhem via hun Ardennenoffensief nog proberen terug te komen.

<\/strong>(In mijn roman Aan de Lange Weg<\/em> schreef ik gebaseerd op de gebeurtenissen verbonden met Market Garden in en rond Eindhoven in diezelfde periode, op 17 en 18 september 1944. Sas is het kerkdorp Zeelst van de gemeente Veldhoven.
Bet<\/em> woont dicht bij het vliegveld en is de halfzuster van Anneke<\/em> die net als haar schoonzusje Josje<\/em>, maar op een kilometer afstand, aan de Lange Weg in Veldhoven woont, de oude provinciale weg tussen Eindhoven en Antwerpen)<\/p>\n\n\n\n

(\u2026)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bet<\/strong><\/p>\n\n\n\n

In\nhet kerkdorp Sas, nog dichterbij het vliegveld, komt drie weken na Jantjes\ngeboorte Annekes halfzuster Bet als laatste uit haar kelder geklommen. Allicht,\nze was er ook als laatste ingegaan. Op hun Hans na. Die had bijna het loodje\ngelegd. Zo zou je vlak voor de bevrijding nog een kind verliezen. Maar als ze\nop haar hadden moeten wachten\u2026 De trap was te steil, de stenen treden waren te\nhoog en er was maar aan \u00e9\u00e9n kant een leuning.<\/p>\n\n\n\n

            Mijn been doet verschrikkelijk pijn.\nMet twee handen houd ik de ene leuning vast en trek en wring me naar boven.\nNaar beneden was nog moeilijker gegaan, dat moest helemaal zijwaarts. Maar toen\nzat de pijn er nog niet zo in, die was er door de trap af te gaan weer diep\ningekropen. Ik wring en draai me met mijn heupen naar boven. Met die heupen zit\nhet ook niet goed. Maar mijn been is toch het ergst.<\/p>\n\n\n\n

            \u201cVan mij hoeft het niet meer,\u201d grom\nik luid als ik boven ben, \u201cdan maar dood. Dit is de laatste keer dat ik die\nkelder in ben geweest.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            De klink aan de buitenkant van de\nkelderdeur is eraf gesla\u00adgen, op het hout zit een grote, diep ingebrande zwarte\nvlek. Maar net op tijd was die nieuwsgierige Hans aan de andere kant van de\ndeur geweest. De granaatscherf was door het open bovenraam naar binnen\ngevlogen, had de klink afgesneden en was over de tegelvloer tegen de muur\ngegleden. Bij het schoonmaken blijven we de plekken zien waar hij heen en weer\nheeft gekaatst. Het was een hels lawaai geweest.<\/p>\n\n\n\n

            \u201cDat scheelt weer een ruit, dat dat\nraam openstond,\u201d zegt mijn man Toontje die iedereen de kelder in heeft\ngestuurd. Dat heb je er ook nog bij, zo een die altijd grappig moet zijn.<\/p>\n\n\n\n

            \u201cVan mij hoeft het niet meer. Ik heb\nnegen kinderen op de wereld gezet,\u201d mopper ik, \u201c \u2019t is mooi geweest. Me dunkt\ndat ik mijn taak vervuld heb.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            \u201cJe bent de tel kwijtgeraakt,\nmoeder,\u201d lachen de kinde\u00adren voor ze naar buiten hollen om naar de ravage te\nkijken. \u201cAcht is ook wel genoeg.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            Maar ik ben de tel niet\nkwijtgeraakt, ik heb me alleen versproken.<\/p>\n\n\n\n

            Op straat en onder de vernielde\nhuizen en schuren liggen twintig doden en tientallen gewonden. De Amerikanen\nhebben hun bommen te vroeg losgelaten. Het vliegveld, dat trouwens al door de\nDuitsers is verlaten, ligt een kilometer verder.<\/p>\n\n\n\n

Twee dagen later zijn de bevrijders er. Ik hoef niet meer met mijn been de kelder in.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
De kisten met de omgekomenen worden op weg naar het kerkhof door Zeelst gereden.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n


\n(\u2026)
\n
\nJosje
\n
\n(\u2026)
\n
\n<\/strong>Nadat al die geallieerde vliegtuigen zijn\novergevlogen en Sas zo ongelukkig is getroffen, hoort Josje dat de eerste\nEngelse pantserwagen vanuit het zuiden via de noodbrug over de Dommel het dorp\nis binnengekomen. Als een tank het ook probeert, stort de brug in en kantelt de\ntank. Het blijft die dag bij die ene pantserwagen die de weg door Sas en om het\nvlieg\u00adveld heen wordt gewezen, waar hij ten noorden van de stad contact kan\nleggen met de Amerikanen die daar zijn gedropt. <\/p>\n\n\n\n

Maar nauwelijks hebben sommige helden gehoord van de\nEngelse pantserwagen, of ze hebben een van de dochters van een doodarm gezin,\nwaarvan de vader om den brode bij de NSB was gegaan, uit huis gehaald om haar\nin het openbaar kaal te scheren. Gelukkig wordt dat door een man met de\nrevolver in de hand verhinderd.<\/p>\n\n\n\n

            En dan komen de tanks met daar bovenop Cor vanuit het westen over de Lange Weg Josje tegemoet rijden en probeert Nieuwenhuis nog iets even belachelijks als zieligs met haar uit te halen. Maar dan is de oorlog ook voor haar voorbij. <\/p>\n\n\n\n

(\u2026)
\n
\nAnneke
\n
\n(\u2026)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

We\nhebben ons tweede kind gekregen, een jongen. Alles is prima gegaan. We hebben\nhem Jan genoemd naar mijn vader Johannes die een paar maanden geleden is\noverleden. Peetoom is Toontje geworden, de man van Bet, en hij is zeer vereerd.\n<\/p>\n\n\n\n

\u201cDat heb je goed gedaan, schoon meidje,\u201d zei hij tegen\nme, \u201cjij laat zien dat je me meer waardeert dan je vader altijd heeft gedaan.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Jantje is meteen na de geboorte door zijn peettante Jo\nde schuilkelder ingebracht, want zo hevig als op die dag was het vliegveld nog\nniet eerder gebombardeerd. <\/p>\n\n\n\n

\u201cEr waren verschillende aanvalsgolven,\u201d zei Leo en: \u201cMaar\ngoed dat we die schuilkelder hebben!\u201d Het deed mij in ieder geval goed dat\nJantje betrekkelijk veilig was. Maar het blijft vreemd dat je een kind ligt te\nkrijgen terwijl de vliegtuigen over brommen en de explosies en het afweergeschut\nklinken. En dat je dan eigenlijk ook nog blij bent met die vliegtuigen en die\nexplosies, als ze maar het juiste doel treffen. Tonnie lag toen gelukkig al in\nhet ziekenhuis in de stad. Tot er plaats is in het sanatorium in Tilburg. Ze\nwas te ziek om nog langer thuis te blijven, bovendien zou ik gaan bevallen. Ik\nben er blij om, ik neem aan dat de Engelsen geen ziekenhuis bombarderen. Niet\nmet opzet tenminste, maar de andere missers zijn ook vaak fataal geweest. En\nLeo zegt dat de vliegtuigen altijd uit het zuiden of zuidwesten komen, dus niet\nover de stad op het vliegveld afgaan, dat is teveel risico vanwege het Duitse\nafweergeschut dat vooral rond Philips staat. Laten we maar hopen dat het\nallemaal waar is.<\/p>\n\n\n\n

Dit\nis dus wat ik bedoelde met die missers die voor de bevolking fataal zijn. In de\nstraat en wat verderop in de buurt van mijn zuster Bet zijn in Sas twintig\ndoden gevallen en nog veel meer gewonden. Weer door te vroeg losgelaten bommen\nvan de geallieerden. Wat is dat toch? <\/p>\n\n\n\n

            \u201cDat is angst bij die vliegeniers\ndat ze getroffen worden boven het vliegveld en dan door hun eigen bommen exploderen,\u201d\nzegt Leo. In ieder geval is bij Bet iedereen ongedeerd, ook mijn moeder. De\nhele dag zijn er vliegtuigen over gevlogen, allemaal naar het noorden. Nog een\nkwestie van een paar dagen, zegt iedereen, ze zijn de Belgische grens al over.<\/p>\n\n\n\n

Zo\nbang ben ik nog nooit geweest! De bevrijders waren er de volgende dag al en\ngevochten is er hier in het dorp eigenlijk niet. Wel in mijn geboortedorp,\nvijftien kilometer hier vandaan, ook nog toen wij hier al waren bevrijd. <\/p>\n\n\n\n

            Maar wat gebeurde er op de dag van de bevrijding van de stad? De Engelsen stonden midden in Eindhoven en toen kwam, terwijl er de hele dag geen Duits vliegtuig was te bekennen, de Luftwaffe plotseling terug. Er was nog nauwelijks afweergeschut, de bommen treffen de Engelse munitiewagens, tankwagens worden geraakt, er ontstaan hevige branden. Tweehonderdvijfentwintig mensen sterven, om van de gewonden maar niet te spreken. En ondertussen ligt ons doch\u00adtertje daar midden in de stad in het ziekenhuis! Op nog geen honderd meter er vandaan ligt alles plat. Maar het ziekenhuis blijft ongeschonden. De volgende morgen is Leo daar bij Tonnie. Het is er een heksenketel vanwege de honder\u00adden doden en gewonden. Maar Tonnie ligt daar rustig achter glas naar de drukke gang te kijken en vertelt dat er allemaal soldaten naar haar hebben gezwaaid.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

            Nu we, met zijn vieren ondertussen,\ndit alles hebben over\u00adleefd, zal de rest ook wel goed komen. Als er maar gauw\nplaats is in het sanatorium. <\/p>\n\n\n\n

(\u2026)
\n
\nBet<\/strong><\/p>\n\n\n\n

(\u2026)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

We zijn nu al vier jaar door de Duitsers bezet. Het\nwordt weer onrustiger op en rond het vliegveld. Terugkerende Duitse vliegtuigen\nlaten voor de landing midden in de nacht twee brisantbommen vallen in onze\nstraat. Alle ruiten in de buurt sneuvelen, er is een enorme schade aan vee en\nhuizen maar er zijn alleen wat lichtgewonde mensen. Maar het is nu vooral de\noorlog van de bommen van de geallieerden. Ook hun bommen komen vaak buiten het\nvliegveld terecht, de schade is groot, er wordt veel vee gedood maar onder de\nbevolking vallen geen doden. <\/p>\n\n\n\n

            Tot op de eerste dag van \u201cOperatie\nMarket Garden\u201d. Duizenden vliegtuigen komen die dag vanuit Engeland over de\nKempen en werpen hun bommen, materieel en manschappen af. Het is een mooie zonnige\nzondagochtend, het luchtalarm is al een paar keer afgegaan. Tijdens de hoogmis\nverschijnen de eerste groepjes Amerikaanse bommenwerpers, \u201cVliegende Forten\u201d\ngenaamd, begeleid door jagers boven ons dorp. Doelwit is ongetwijfeld het\nvliegveld. Ze weten blijkbaar niet dat de Duitsers daar al weg zijn. Na een\nbombardement door de geallieerden begin september, waarbij opnieuw veel woonhuizen\nzwaar worden beschadigd, besluiten de Duitsers de vliegbasis op te geven.\nDagen- en nachtenlang zijn er de explosies en is er de zwarte rook en de stank\nvan de gebouwen, startbanen, gevorderde huizen en munitie die door hen werden\nopgeblazen. Overal in Sas zijn ruiten gesprongen en zijn de pannen van de daken\ngevlogen. Maar de geallieerden weten blijkbaar van niks. En als zo vaak laten\nze hun bommen te vroeg los. Twintig doden en veel zwaargewonden. Hoofden en\nledematen van mensen liggen verspreid over straat bij ons huis. Ons twaalfjarig\nzoontje Hans dat nieuwsgierig het huis uit is geglipt, wordt door partizanen\nnaar binnen gejaagd. Hij heeft de klink aan de binnenkant van de kelderdeur net\nlosgelaten wanneer er aan de andere kant een granaatscherf op slaat. Was hij\neen seconde later gekomen, was hij minstens zijn hand kwijt geweest. Ik ben net\nmet veel moeite met mijn been beneden geraakt als hij zowat bovenop me valt. Ik\nben kwaad omdat hij naar buiten is gelopen maar ik ben toch vooral blij dat hij\ner is.<\/p>\n\n\n\n

            Engelse tanks, met op de voorste\ndokter Wouters die geen bed gezien heeft vanwege de doden en gewonden, komen\neen dag later vanaf de stad Sas binnen rijden. Ik haal opgelucht adem, ik hoef\nniet meer met mijn been de kelder in.<\/p>\n\n\n\n

(uit Aan de Lange Weg, <\/em>roman\nvan Meurs A.M., 3e<\/sup>, ge\u00efllustreerde druk 2009: https:\/\/www.boekwinkeltjes.nl\/b\/105679570\/Aan-deLange-Weg-roman-van\/<\/a>\n)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ik was een paar dagen geleden met een gezelschap belangstellenden in Oosterbeek en Arnhem, zag de heide ten noorden van de Rijn waar duizenden parachutisten neerkwamen, beleefde door de aanschouwelijke verhalen van de gids de huis aan huisgevechten van de Engelsen op weg naar de Rijnbrug, waar ze maar heel even op waren voor ze … Lees verder “Market Garden”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-670","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/670","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=670"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/670\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":673,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/670\/revisions\/673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=670"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=670"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=670"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}