{"id":936,"date":"2020-08-10T20:36:38","date_gmt":"2020-08-10T20:36:38","guid":{"rendered":"http:\/\/meursam.nl\/?p=936"},"modified":"2021-03-18T20:41:52","modified_gmt":"2021-03-18T20:41:52","slug":"tinuske-neggers-werd-toontje-wolfers-maar-die-achternaam-had-hij-eigenlijk-al","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/meursam.nl\/?p=936","title":{"rendered":"Tinuske Neggers werd Toontje Wolfers (maar die achternaam had hij eigenlijk al)(uit Aan de Lange Weg)"},"content":{"rendered":"\n

(Nieuwe FB-pagina\u2019s als Veldhoven zoals het was<\/a> , Meerveldhoven zoals het was <\/a> en Zeelst zoals het was<\/a> zijn voor mij aanleiding om fragmenten uit Aan de Lange Weg weer naarvoren te halen) <\/p>\n\n\n\n

(In Gekke Familie<\/em>, deel 1 van Aan de Lange Weg, zijn de 3 hoofdvertelsters Anneke<\/em>, haar schoonzusje Josje<\/em> en haar halfzuster Bet<\/em>. Bet vertelt haar verhaal en daarmee ook dat van haar man Toontje Wolfers. Sas<\/em> is Zeelst<\/em>. Tinuske Neggers bleek een aangenomen kind te zijn en eigenlijk Wolfers te heten. Die naam kreeg hij terug in Aan de Lange Weg. Tinuske was een fantastische, vrolijke peetoom, maar dat ponnieke dat hij mij beloofd had, heb ik hem nooit vergeven)

Bet (2)<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

Bet<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De\noorlog in Sas is de strijd om het vliegveld dat maar een kilometer van de kom\nvan Sas ligt terwijl de gehuchten en eenzame boerderijen er als een gespreide\nduim en wijsvinger omheen liggen. Het is de oorlog van het begin van de oorlog\nwanneer de Duitsers het vliegveld bombarderen, van afweergeschut en gesprongen\nruiten. En tijdens de bezetting is het de oorlog van de uitbreiding van het\nvliegveld voor de Duitse jagers en bommenwerpers, van boeren die hun\nboerderijen en land moeten afstaan, van honderden arbeiders die er\ntewerkgesteld worden en allemaal moeten eten en waarvan, laten we eerlijk zijn,\nBet en Toontje met hun winkel ook een behoorlijk graantje meepikken.\nLevensmiddelen gaan op de bon. <\/p>\n\n\n\n

            Een groot deel van de avond brengen\nze met zijn allen door met het opplakken van de levensmiddelenbonnen. Het\nplaksel maken ze zelf. Plakken en drogen. En de volgende dag brengen ze de\nbonnen naar het distributiekantoor naast het gemeentehuis. De bonnen zijn\ngratis maar er wordt toch in gehandeld, de een heeft altijd te weinig en een\nander heeft altijd over. <\/p>\n\n\n\n

            Midden in Sas zijn in het\nverenigingsgebouw honderdvijftig Duitse soldaten ingekwartierd. \u2019s Avonds en \u2019s\nnachts moet het absoluut donker zijn, na acht uur mag niemand meer op straat.\nMaar tot die tijd kan men in de winkel terecht. En \u2019s morgens om zeven uur\nweer. <\/p>\n\n\n\n

           Met de suiker op de bon wordt het onmogelijk om de stroop te maken die nodig is voor de gazeusebrouwerij. \u2019t Is misschien een groot woord voor de installatie in de oude stal. Er werd limonade gemaakt, een gazeuse in kleine smalle beugelflesjes, prikkellimonade zoals de kinderen zeggen bij wie hij erg populair is geworden. Bets kinderen helpen mee door aan een groot wiel te draaien. Het is een bottelmachien. Niemand begrijpt precies wat er gebeurt en niemand snapt waarom deze limonade zoveel lekkerder is dan ranja, de met water aangelengde oranje siroop die kinderen bij bijzondere gelegenheden te drinken krijgen. Behalve Toontje dan. Het heeft met de grote cilinder met koolzuur te maken waarmee Toontje de prik in de flesjes weet te krijgen. In huis maakten zij tevoren de stroop door suiker met citroenessence te koken. In de brouwerij werd de stroop in de flesjes gedaan en werd er water en koolzuur aan toegevoegd. Je moest er snel bij zijn om de beugelflesjes op tijd af te sluiten. <\/p>\n\n\n\n

De bezetting duurt al bijna een jaar wanneer ik, naar ik aan\u00adneem, mijn laatste kind krijg. Waarom zou je geen kinderen krijgen? \u2019t Is een rustige tijd en het ziet er niet naar uit dat er voorlopig iets zal veranderen. Bovendien komen bij ons de kinderen nu eenmaal zoals ze komen. Toontje is gelukkig boven de vijftig en te oud voor de Arbeidsdienst maar van zijn maten van de handboogvereniging moeten er heel wat wel naar Duitsland. Ze hebben daarom een groepsfoto laten maken. Laten we hopen dat ze allemaal terugkeren.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

            Na twee jaar bezetting komen mijn\nouwelui naast ons in onze vroegere woning wonen. Mijn stiefvader is ernstig\nziek en aan de Lange Weg verwachtte Anneke haar tweede kind. \u2018t Is niks\ngeworden, een miskraam, maar het is toch beter dat hij daar weg is. Hier hebben\nze hun eigen woninkje en kunnen we de kinderen er toch een beetje weghouden.\nBovendien wonen Toontjes moeder Liesbetje, die al midden tachtig is, en zijn\nbroer Doruske er aan de andere kant naast. Zodat ze altijd bij elkaar kunnen\ngaan buurten.<\/p>\n\n\n\n

             Toontje kon het, toen we een nieuwe winkel\nhadden laten bouwen, niet laten zijn kleine brilletje op te zetten en voor zijn\nschoonvader te gaan staan die hem altijd een flierefluiter had gevonden, en te\nzeggen: \u201cBen ik nu goed genoeg?\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201cToontje\nis man geworden,\u201d zeiden de mensen, \u201ctoen hij bij de sigarenfabriek werd\nontslagen. Dat is het beste wat hem in zijn leven is overkomen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            \u201cZo, en dat gaat hier dan allemaal\nveranderen,\u201d had Toontje rustig gezegd, toen hij uit de sigarenfabriek\nthuiskwam en hij zijn moeder Liesbetje op de boomstam was gepasseerd en even\nnaar de drie spelende kinderen had gekeken en naar Bet die al weer dik was van\nhet volgende.<\/p>\n\n\n\n

            Liesbetje: het gezicht als een\nuitgedroogde, gele gerimpelde appel die de hele winter op zolder heeft gelegen,\nmaar met pikzwart haar, geen streepje grijs te bekennen. Ze zit op de boomstam\nvoor het rijtje van drie lage woninkjes met rieten dak. Soms zit ze op een\nstoel. De timmerman van de overkant heeft aan beide kanten van de straat een\npaar boomstammen liggen, hij zaagt eraf wat hij nodig heeft. En als ze op zijn\nbrengt een sloffend paard nieuwe, die als de kettingen zijn losgemaakt op de\nweg ploffen en aan de kant worden gerold.<\/p>\n\n\n\n

            Toontje keek naar dingen die hij\nallang kende, het minus\u00adcule winkeltje met het paar sokken en de fles met\nzuurtjes, bij wijze van spreken dan, want er lagen nog een paar dingen meer.<\/p>\n\n\n\n

            \u201cAls je in die tijd een paar sokken\nin de vensterbank legde, had je een winkel,\u201d zeiden de mensen. <\/p>\n\n\n\n

            \u201cJa,\u201d zei Toontje altijd, \u201cen als je\neven niet oplette lag er een kind bij.\u201d Maar dan doelde hij wel heel erg op\nzijn eigen situatie. <\/p>\n\n\n\n

            Liesbetje verkocht wat\nhuishoudelijke artikelen en bijvoor\u00adbeeld ook klompen. Maar daarvoor moest in\nhet piepkleine winkeltje een trap die aan ringen hing neergelaten worden, want\nde klompen lagen opgeslagen op het zoldertje. <\/p>\n\n\n\n

            Toontje ging door de lage deur het\nwinkeltje in, waarbij zelfs hij, die toch niet zo groot was, moest bukken. Door\neen deur rechts keek hij in de kamer met de bedstee en bedacht dat die in vergelijking\nmet zijn eigen slaapkamer opvallend leeg was, want in zijn eigen slaapkamer\nstond nog een wiegje en een kinderbedje. Ach, het zou ook hier snel vol komen\nstaan, maar deze kamer was toch iets groter. En het was bij de winkel. <\/p>\n\n\n\n

            \u201cMoeder,\u201d mompelde hij alvast, \u201cik\ngeloof dat we eens moeten praten.\u201d <\/p>\n\n\n\n

            Moeder Liesbetje kon hem buiten op\nde boomstam onmogelijk gehoord hebben, maar ze begreep wel wat er aan de hand\nwas, er waren nu drie kinderen en volgend jaar zouden het er vier zijn. Ze had\nniet gedacht dat het ooit nodig zou zijn. Een jaar of zeventig had ze zichzelf\naltijd gegeven en ze was nu al drie\u00ebnzeventig geworden, en dat kon nog jaren zo\ndoorgaan. Als Toontje werkelijk dacht wat van de winkel te kunnen maken dan\nmoest het maar. <\/p>\n\n\n\n

           \u201cDoruske moet dan maar naar het andere opkamertje,\u201d zei Liesbetje. Toontje schrok op en zag dat zijn moeder achter hem stond en met hem meekeek. Doruske was Toontjes een paar jaar oudere, ongetrouwde broer die bij zijn moeder was blijven wonen.            
Toontje was ook de verwaarloosde stal ingelopen die aan de achterkant van het huisje met het winkeltje was gebouwd en waar je vanaf de zijkant in kon. Ook hier had hij goed rondgekeken. Al gauw scharrelen er wat kippen rond die vrij het weilandje naast de stal kunnen oplopen, als ze hun eieren maar binnen leggen. Het weilandje is van een paar oude mensen in het boerderijtje aan de andere kant van het weilandje, en die hebben er geen bezwaar tegen dat Toontje er een aantal bijen\u00adkasten op zet en er gras snijdt voor de konijnen die hij aan\u00adschaft, en ook het paardje dat een poosje later in de stal komt te staan mag er grazen. Ze zijn allang blij met de eieren die Toontje af en toe langsbrengt, en de pot met honing vinden ze een lekkernij. Toontje pakt alles aan wat hij maar kan. In een hoek van de oude verwaarloosde stal vindt hij plek voor een varken. En in de stal komt ook de brouwerij.<\/p>\n\n\n\n

Het\nwas of Toontje op zijn veertigste wakker was geschrokken. Hij had dus eens naar\nde huisjes gekeken en naar iets gevraagd waarmee hij zich tot dan toe niet had\nbemoeid: \u201cHoeveel huur betalen wij hier eigenlijk?\u201d En ook bij zijn moeder\nLiesbetje had hij ge\u00efnformeerd. En bij de buren daarnaast, want het was een\nblok van drie waarin ze woonden en van \u00e9\u00e9n eigenaar.<\/p>\n\n\n\n

            Hij wist het geld voor de koop van de\nhuisjes te lenen en gebruikte voortaan de huur die hij ontving \u00e9n de huur die\nhij zelf betaald zou hebben om zijn schuld af te lossen.<\/p>\n\n\n\n

            \u201cDat kan zo niet langer,\u201d had\nToontje gezegd, alsof hij inderdaad door het ontslag wakker was geschrokken en\neen ander mens geworden. Hij had dan wel met zijn moeder Liesbetje van woninkje\ngewisseld en had daarmee wat meer ruimte gekregen, maar praktisch elk jaar kwam\ner een kind bij. Als het vierde wordt geboren, slaapt zijn oudste dochter van\nzes bij Bet’s ouwelui die dan nog niet aan de Lange Weg wonen maar in de\nPolderstraat op de rand van Sas en het Dorp aan de Lange Weg. En Mart van drie\nslaapt op het opkamertje bij ome Doruske in het woninkje van Liesbetje. <\/p>\n\n\n\n

            Toontje had naar het weilandje naast\nzijn huisje gekeken en naar het boerderijtje aan de andere kant van dat\nweilandje. Hij leek de afstand te meten. <\/p>\n\n\n\n

            En toen de huisjes zijn eigendom\nwaren en het geld alsmaar groeide in zijn broekzak, nam hij een hypotheek en\nmaakte plannen om van het geld een winkelwoonhuis te bouwen op het weilandje\nnaast zijn oude huisje. Het weilandje, dat bij het boerderijtje aan de andere\nkant hoorde, kocht hij voor een appel en een ei. De oude mensen die nog in het\nboerderijtje woonden, gebruikten het al jaren niet meer en waren alleen maar\nblij met de extra zakcent.<\/p>\n\n\n\n

            En een paar jaar later stond er inderdaad op het weilandje, dat geen weilandje meer was, een winkelwoonhuis waarin alle zes kinderen, ook de twee dus die ondertussen geboren waren, thuis konden slapen, en waar je ruim met paard en wagen omheen kon rijden. <\/p>\n\n\n\n

Ik\nzit al jaren met mijn been. Vanaf de geboorte van de derde, ik weet het nog\nprecies. Het bleef dik. Als je er een vinger in duwde, bleef er een put in\nzitten.<\/p>\n\n\n\n

            Toen stootte ik het aan de punt van\neen van de koekblikken die opgestapeld stonden in de nieuwe winkel. Ik krijg\nhet koud als ik er weer aan denk. De wond ging niet meer dicht. Het been\nbepaalt de rest van mijn leven.<\/p>\n\n\n\n

            Het stinkt en het doet pijn. Ik heb\nzin om het iemand onder de neus te duwen. Omdat ik er zo de pest in heb.<\/p>\n\n\n\n

            \u201cHier, geniet er ook maar eens van.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            Dat zeg ik niet. Maar ik klaag en\nzeur wel en laat het iedereen zien. Een beetje medeleven kan ik wel gebruiken. Wat\ndie stank betreft, als een van de jongens zijn voeten staat te wassen in de\nkeuken ruikt het evenmin lekker. Om het er maar niet over te hebben dat we,\nbijna vanaf het begin dat we ons eerste winkeltje hadden, ook vis verkochten en\nuitventten vanuit de keuken. Met klachten over stank moeten ze dus bij mij niet\naankomen.<\/p>\n\n\n\n


Mijn stiefvader gaat dood aan tbc in het kamertje waarin wij ons winkeltje begonnen nadat Toontje met ontslag uit de sigarenfabriek was thuis gekomen. Hij zei altijd dat hij graag lang genoeg zou willen blijven leven om te weten wie uiteindelijk de oorlog zou winnen, maar dat heeft hij dus niet gehaald.
We zijn nu al vier jaar door de Duitsers bezet. Het wordt weer onrustiger op en rond het vliegveld. Terugkerende Duitse vliegtuigen laten voor de landing midden in de nacht twee brisantbommen vallen in onze straat. Alle ruiten in de buurt sneuvelen, er is een enorme schade aan vee en huizen maar er zijn alleen wat lichtgewonde mensen. Maar het is nu vooral de oorlog van de bommen van de geallieerden. Ook hun bommen komen vaak buiten het vliegveld terecht, de schade is groot, er wordt veel vee gedood maar onder de bevolking vallen geen doden. <\/p>\n\n\n\n

            Tot op de eerste dag van \u201cOperatie\nMarket Garden\u201d. Duizenden vliegtuigen komen die dag vanuit Engeland over de\nKempen en werpen hun bommen, materieel en manschappen af. Het is een mooie zonnige\nzondagochtend, het luchtalarm is al een paar keer afgegaan. Tijdens de hoogmis\nverschijnen de eerste groepjes Amerikaanse bommenwerpers, \u201cVliegende For-ten\u201d\ngenaamd, begeleid door jagers boven ons dorp. Doelwit is ongetwijfeld het\nvliegveld. Ze weten blijkbaar niet dat de Duitsers daar al weg zijn. Na een\nbombardement door de geallieerden begin september, waarbij opnieuw veel woonhuizen\nzwaar worden beschadigd, besluiten de Duitsers de vliegbasis op te geven.\nDagen- en nachtenlang zijn er de explosies en is er de zwarte rook en de stank\nvan de gebouwen, startbanen, gevorderde huizen en munitie die door hen werden\nopgeblazen. Overal in Sas zijn ruiten gesprongen en zijn de pannen van de daken\ngevlogen. Maar de geallieerden weten blijkbaar van niks. En als zo vaak laten\nze hun bommen te vroeg los. Twintig doden en veel zwaargewonden. Hoofden en\nledematen van mensen liggen verspreid over straat bij ons huis. Ons twaalfjarig\nzoontje Hans dat nieuwsgierig het huis uit is geglipt, wordt door partizanen\nnaar binnen gejaagd. Hij heeft de klink aan de binnenkant van de kelderdeur net\nlosgelaten wanneer er aan de andere kant een granaatscherf op slaat. Was hij\neen seconde later gekomen, was hij minstens zijn hand kwijt geweest. Ik ben net\nmet veel moeite met mijn been beneden geraakt als hij zowat bovenop me valt. Ik\nben kwaad omdat hij naar buiten is gelopen maar ik ben toch vooral blij dat hij\ner is.<\/p>\n\n\n\n

            Engelse tanks, met op de voorste\ndokter Wouters die geen bed gezien heeft vanwege de doden en gewonden, komen een\ndag later vanaf de stad Sas binnen rijden. Ik haal opgelucht adem, ik hoef niet\nmeer met mijn been de kelder in.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Het complete gezin Neggers rond 1947<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n



<\/p>\n\n\n\n

Bet <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Haar\nvader overleed toen ze heel jong was, haar moeder hertrouwde al gauw en kreeg\nnog vier dochters. Maar geen zoon die de smederij kon voortzetten. Daarom\nzouden ze naar Sas verhuisd zijn. Maar zij heeft altijd gedacht dat het om haar\nwas. Dat haar stiefvader zich schaamde om wat haar was overkomen. Hij was een\nerg trotse man met een tot op het laatst kaarsrechte rug, zijn hoofd met de\nhoekige hoge platte pet geheven, zijn pijp als een scepter in zijn hand.<\/p>\n\n\n\n

Het\ngaat goed met ons nadat ik zo moeizaam na het bombardement uit de kelder\ngekropen ben. Behalve met mijn been dan.<\/p>\n\n\n\n

            In het begin is nog bijna alles op\nde bon. Maar de mensen beginnen toch langzaamaan wat geld te krijgen. In ieder\ngeval voor hun eerste levensbehoeften. En daarvoor kunnen ze bij ons terecht.\nVan \u2019s morgens voor zevenen tot \u2019s avonds na elven.<\/p>\n\n\n\n

Het hoofddoel van het huwelijk is:\nkinderen voor God voort te brengen en christelijk op te voeden<\/em>, staat er in mijn trouwboekje, en daar heb ik me aan\ngehouden. Ik ben ervan overtuigd dat ze allemaal, van het eerste tot het\nlaatste, christelijk opgevoed zijn. Ook al had ik dat bij het eerste niet zelf\nin de hand.<\/p>\n\n\n\n

            Maar er staat ook: De vrouw moet aan den man onderdanig zijn in\nalles wat goed en eerbaar is en de man moet door echt christelijke liefde dien\nplicht veraangenamen. <\/em><\/p>\n\n\n\n

            Dat was iets waar ik wel wat op had\naf te dingen. Toontje is geen kwaad mannetje en ik ken hem, vooral vanaf het\nmoment dat we het winkeltje van zijn moeder Liesbetje overnamen, als een harde\nwerker die heel wat bereikt heeft, maar hij heeft zo zijn streken, en bovendien\ndoe ik ook mijn werk. Ik krijg de kinderen, breng ze groot, zorg voor het huishouden\nen help zoveel mogelijk in de winkel. Dus onderdanig aan mijn man, nou nee. Hij\nmag me er wel eens mee plagen en ik wil ook wel de reactie geven die hij wil\nuitlokken, maar dat is het dan. <\/p>\n\n\n\n

Er\nwaren ook tegenslagen. Met de brouwerij bijvoorbeeld. Ach, het was gewoon een plek\nin de stal waar een bottelmachine stond. Maar het werd toch een groot succes.\nWe moesten ermee stoppen omdat de mensen die handige kleine smalle\nbeugelflesjes die Toontje speciaal had laten maken niet terugbrachten. Ze\ngebruikten die om bijvoorbeeld thee mee naar het werk te nemen. En Toontje had\ngeen statiegeld willen vragen. Zo moesten de mensen de prikkellimonade die ze\nzo lekker vonden missen door hun eigen kortzichtigheid.<\/p>\n\n\n\n

            En er was natuurlijk jaloezie. En\nniet alleen van de winke\u00adlier verderop, op het pleintje. Er werd geroddeld. De\nkruide\u00adnierswaren die met paard en kar werden bezorgd, zouden naar vis smaken.\nTerwijl we verdomme de hele vrijdagavond schrobden en boenden om de kar proper\nte hebben voor de kruidenierswaren op zaterdag. <\/p>\n\n\n\n

            Als de mensen kwaad willen vertellen,\nkun je er niet veel tegen doen, dat heb ik wel geleerd. Er waren er die wel\neens gezien hadden dat er een kat op de viskar sprong. En dat hondje dat er\naltijd bij was vertrouwden ze ook niet. Nou ja.<\/p>\n\n\n\n

            Volgens andere roddelaars dan weer\nzou Toontje niet kunnen tellen en amper kunnen schrijven. Schrijven had hij\ninderdaad pas als soldaat geleerd en foutloos zou het nooit gaan – hij schreef\nbijvoorbeeld luzifers – maar dat was bij de meeste gewone mensen die nog in de\nnegentiende eeuw geboren waren het geval. En tellen kon hij als de beste. <\/p>\n\n\n\n

De\npijn en de lap om het been die iedereen kon zien maakten mij er niet vrolijker\nop. Mijn stem werd hard, ik werd ongedul\u00addig en veeleisend en ergerde me aan\nmensen die vrolijk waren, speciaal aan Toontje.<\/p>\n\n\n\n

            Het was soms of ze \u2018t erom deden.\nHet was zo`n feest waar alle ooms en tantes en neven en nichten aanwezig waren.\nWij, ooms en tantes, zaten op een verhoging naast elkaar, aan \u00e9\u00e9n kant van een\naantal aan elkaar geschoven tafels. Iedereen kon onder de tafel door kijken.\nIedereen kon dus ook mijn been zien. Tot overmaat van ramp, bleek achteraf, was\ner ook nog een foto gemaakt.<\/p>\n\n\n\n

            De neven en nichten, en de tantes\nwaren ook niet wijzer, daagden hem dan uit. <\/p>\n\n\n\n

            \u201cOom Toontje, draag een versje voor,\nzing een liedje.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            \u201cDoe niet zo gek, Toon,\u201d zei ik dan.\n\u201cBlijf hier! Kom van die stoel af!\u201d<\/p>\n\n\n\n

            En dan lachten ze allemaal nog\nharder en zweepten hem nog meer op. Het duurde net zo lang tot hij boven op een\nstoel of tafel stond en zong:<\/p>\n\n\n\n

            \u201cVan je remplemplem, van je mosselemem.\u201d<\/p>\n\n\n\n

            Het was: \u201cVan je ramplanplan, van je mosselman.\u201d Maar mosselemem was natuurlijk veel leuker. Het was nog een vreselijk lang lied ook. De tantes en nichten pisten in hun broek van het lachen.

<\/p>\n\n\n\n

Ik\nwas overal met mijn been geweest, in het hele land. Dat had me heel wat geld en\ntijd gekost. Eerst met de bus, maar vanaf midden jaren vijftig bracht ons Peet\nme met de auto, als die niet kapot was tenminste. Want dat had je in het begin\nook nog vaak met die tweedehands auto\u2019s. Met de kar was geen doen, na tien\nminuten was ik al geradbraakt.<\/p>\n\n\n\n

            Jarenlang hadden ze me naar een\nkruidendokter in Baarle-Nassau gebracht. Naar gebedsgenezers was ik ook\ngeweest. Toontje deed dat hand opleggen ook, maar mij kon hij niet helpen. Die\nvan ons kon iedereen helpen behalve mij.<\/p>\n\n\n\n

            Hij legde zijn ene hand op iemands\nhoofd en hield de hand van de zieke in zijn andere hand, of legde die andere\nhand op zijn eigen hart. Hij stond met zijn ogen dicht te prevelen, met die\nstijve bovenlip, die strakke mondhoeken, waarnaar men keek omdat men verwachtte\ndat ze zouden gaan krullen, en dat zijn lippen zouden gaan trillen. Als\ntoeschouwer kon men de spanning niet volhouden en begon men opgelucht hard te\nlachen. En men verwachtte dat Toontje zou gaan meedoen, maar niets daarvan, hij\nbleef onverstoorbaar, hij keek zelfs niet naar je. Tot hij klaar was en een\nstap achteruit deed, dan pas keek hij je aan en glimlachte.<\/p>\n\n\n\n

            Bij mij werkte het dus niet. En\nnatuurlijk nam ik hem kwalijk dat hij iedereen kon helpen maar mij niet.\nMisschien lag het aan mij, geloofde ik er gewoon niet in, kende ik hem te goed.<\/p>\n\n\n\n

Ik\nwas dus de kelder uit geklommen met mijn been en de koningin was terug in\nNederland gekomen met haar bontjas. Toen Toontje iets over haar zei – of was\nhet over de nieuwe koningin die we korte tijd later kregen? – werd hij op zijn\ngezicht geslagen. Dat was wel eens goed voor hem, zij het niet speciaal d\u00e1\u00e1rom.\nMaar het was goed dat hij met zijn grote mond wat weerwerk kreeg.<\/p>\n\n\n\n

            Toontje zit aan de bar en is het\ngezwam van zijn buurman over de koningin beu en zegt: \u201cWat de koningin! De\nkoningin heeft hetzelfde kutje als ons Bet!\u201d <\/p>\n\n\n\n

            De man wordt kwaad en slaat Toontje\nvan de kruk af. Toontje krabbelt overeind en zegt: \u201cEn het was nog wel be\u00addoeld\nals een compliment.\u201d <\/p>\n\n\n\n

            Maar om hem vanwege de koningin op\nzijn gezicht te slaan, was natuurlijk onzin. Van mij mocht hij over de koningin\nzeggen wat hij wou. Hoewel, het was beter als hij zijn grote kop eens leerde\nhouden. Hij moest maar leren dat hij niet overal mee kon lachen. Met mij ook\nniet.<\/p>\n\n\n\n

Mijn\nstiefvader had me uit zijn trouwboekje voorgelezen, en later wees hij er nog\neens op dat in het onze precies hetzelfde stond: Elke poging aangewend om het ongeboren kind, hoe jong ook, te dooden,\nis poging tot moord en daarom een zeer zware zonde tegen het 5e<\/sup>\ngebod: \u2018Gij zult niet dooden\u2019.<\/em><\/p>\n\n\n\n

            Een\nzeer zware zonde is eveneens elke opzettelijke poging, om het hetzij door\ninwendige, hetzij door uitwendige middelen de zwangerschap af te breken op een\ntijdstip, waarop de vrucht nog niet buiten het lichaam kan blijven leven\n(vruchtafdrij\u00adving). <\/em><\/p>\n\n\n\n

            Zoiets zou niet eens in me opgekomen\nzijn. Het was of hij het meer tegen zichzelf zei, hij zat er meer mee dan ik.\nHij wilde het absoluut verborgen houden. En daarom, dat bleef ik denken, waren\nwe ook verhuisd. Dat hij geen opvolger had in de smidse, was toch geen reden om\nte verhuizen! Je kon het hoogstens omdraaien: de smederij was geen reden om te\nblijven.<\/p>\n\n\n\n

Toontje\nis erg trots op de nieuwe Solex zoals dan nog niemand er een heeft. Hij is de\neerste in Sas en in het dorp aan de Lange Weg. Hij gaat nu nog vaker naar Bets\nzuster Anneke aan de Lange Weg. Iedereen mag de Solex uitproberen. Maar ze\nweten niet hoe het ding te stoppen, en als dan de motor einde\u00adlijk afgeslagen\nis, vaak na een botsing of valpartij, durft men er niet meer op en komt te voet\nterug, wat wel eens een uurtje kan duren. Dan lacht Toontje niet, dan is hij\nongerust, zeker als het zijn jonge nichtje Tonnie is dat zo lang wegblijft met\nde Solex.<\/p>\n\n\n\n

            Wanneer hij te lang blijft hangen –\nals hij aan het buurten is en veel aandacht krijgt en regelmatig een nieuwe kop\nkoude koffie (die speciaal voor hem wordt bewaard) en hij uit zijn zakken stukjes\nworst en zuurtjes en dubbeltjes uitdeelt aan de kinderen en de worst ook aan de\nhondjes, verliest hij alle tijd uit het oog – en wanneer het dan al donker\nwordt moet Jantje meefietsen naast de Solex van zijn peetoom, want in het\ndonker is Toontje zo goed als blind.<\/p>\n\n\n\n

Toen ik mankend en een en al pijn op het eind van de\noorlog met mijn been uit de kelder geklommen was, had ik me ver\u00adsproken. Ik\nzei: \u201cIk heb negen kinderen op de wereld gezet, \u2019t is mooi geweest.\u201d Maar ons\ngezin telde acht kinderen. Mis\u00adschien kwam het omdat Mientje toen net getrouwd\nwas en ook in Sas was komen wonen. Misschien kwam het omdat het einde van de\noorlog in zicht was en ik daarom aan mijn stief\u00advader moest denken, en met name\ndacht: \u201cDat einde heeft hij dus net niet gehaald terwijl hij zo graag wilde\nweten hoe het zou aflopen.\u201d <\/p>\n\n\n\n

            Ik was ervan overtuigd dat vooral\nhij degene was geweest die het geheim had willen houden en die ook de hele\nconstruc\u00adtie, waarin mijn eerste kind in een ander gezin in ons dorp werd\nopgevoed en wij naar Sas verhuisden, daarvoor bedacht had. Hij, de trotse\neigenaar van een smederij en een van de notabe\u00adlen van mijn geboortedorp.<\/p>\n\n\n\n

            Door die hevige gebeurtenissen vlak\nvoor de bevrijding had ik aan mijn stiefvader en mijn eerste kind moeten denken\nen had me versproken. Dat was het vast geweest.<\/p>\n\n\n\n

De Vrouwen van de Eerste Huizen<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De\nVrouwen van de Eerste Huizen hebben het trouwboekje van Toontje en Bet te\npakken gekregen en amuseren zich daar blijkbaar kostelijk mee.<\/p>\n\n\n\n

     Als het waar\nis wat hier staat – en ze buigen zich weer lachend over het trouwboekje – dan\nheeft Bet inderdaad haar taak ruimschoots vervuld. Maar Hanna Bosmans is al\nweer verder in de tekst en leest over de onderdanigheid van de vrouw aan de man\nen schatert: \u201cAls die van mij zich hier ooit op zou durven beroepen, krijgt-ie\nklapjes, dus dat waagt hij niet.\u201d <\/p>\n\n\n\n

     \u201cDie van mij\nook niet,\u201d zegt de oudste dochter van Meijermet haar zware stem in haar enthousiasme, en ze vergeet even dat ze geen\nman heeft. Ze kijken elkaar aan die vrolijke vrou\u00adwen, en proesten het uit, en\nHanna Knietel wel heel letterlijk.<\/p>\n\n\n\n

     Maar de\nVrouwen van de Eerste Huizen gaan verder. Omdat ze zelf het eeuwige leven\nhebben, in dit verhaal in ieder geval, springen ze graag een beetje heen en\nweer in de tijd, ze staan te popelen om twintig jaar vooruit te springen en het\neinde te vertellen van het verhaal van Bet: <\/p>\n\n\n\n

            Het einde van het verhaal van Bet<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dadelijk\nzullen ze weten wat haar geheim was. Want ze wilde haar geheim niet mee het\ngraf in nemen, net niet. Ze zullen kwaad zijn, haar kinderen, erg kwaad, om wat\ner al die tijd voor ze verzwegen is. Maar daarna zullen ze met hun nicht, die\nhun halfzuster blijkt te zijn en al die tijd bij ze in de buurt woonde, naar de\nkoffietafel gaan. Ze zullen zowat over elkaar heen buitelen met hun uitroepen\n\u2018weet-je-nog-wel toen ik dat zei, als ik toen geweten had\u2019. En Mientje, haar\neerste kind, zal haar ogen sluiten, zoals ze dat vaak doet als ze praat, en zeg\u00adgen:\n\u2018Ja, maar ik wist het natuurlijk al die tijd.\u2019 En dan pas zal het tot sommige\nvan haar andere kinderen doordringen dat zij dan wel verontwaardigd kunnen\nzijn, maar dat zij niet degenen zijn die al die jaren een probleem hebben\ngehad. Dat probleem had haar eerste, voorhuwelijkse, dochter, en Bet zelf: zij\nkonden zich tegenover elkaar niet als moeder en kind gedragen. <\/p>\n\n\n\n

     Bet denkt\nook nog aan de grap waarmee Toontje altijd veel succes had en waarmee hij haar\nsteeds weer op de kast kon krijgen, hij zei dan: \u201cZe mogen op mijn doodsprentje\nzetten wat ze willen, als het maar niet is: \u2018Eens zullen we elkander wederzien.\u2019\n<\/p>\n\n\n\n

     Hij is drie\njaar voor haar gestorven, en zij weet niet wat hij op het eind nog geloofde of\nniet geloofde, maar zij is er niet bang voor dat dat zal gebeuren, dat\nwederzien. Hoe een mens toch kan veranderen ja.<\/p>\n\n\n\n

     Ze ligt te\ngrinniken in de kist want zij voelt haar been niet meer en moet steeds denken\naan het slot van het griezelverhaal waarmee je als verteller de toehoorders op\nhet eind geweldig deed schrikken. Zij herinnert zich eigenlijk alleen die\ndreigend en geheimzinnig uitgesproken laatste zin die eindigde in die uitroep,\nwaarbij de verteller met gestrekte armen in de richting van de toehoorders\nsprong, wier hart even stilstond. Het verhaal was iets met een zeerover die een\ngoudschat had verstopt in zijn houten been en daarmee begraven was, en iedereen\nmaar in het donker op het kerkhof zoeken naar die schat. En dan klinkt er een\nstem:<\/p>\n\n\n\n

\u201cHet been, het beeeen, het gouououden beeeen, hier H\u00c9B\nje het been!\u201d<\/p>\n\n\n\n

     Die laatste\nzin hebben de Vrouwen van de Eerste Huizen eerst met langzame donkere dreigende\nstem ingezet en bij HEB zijn ze tegen elkaar opgesprongen en zijn, ondanks dat\nze wisten wat er ging gebeuren en er zelf aan meededen, toch nog van elkaar\ngeschrokken en daarna in lachen uitgebarsten.<\/p>\n\n\n\n

En A.M. denkt: als deze dames zo doorgaan wordt het een heel ander boek.<\/p>\n\n\n\n


<\/p>\n\n\n\n

\"\"
… zijn hoofd met de hoekige hoge platte pet geheven, zijn pijp als een scepter in zijn hand…<\/em>

Toontje kon het, toen we een nieuwe winkel hadden laten bouwen, niet laten zijn kleine brilletje op te zetten en voor zijn schoonvader te gaan staan die hem altijd een flierefluiter had gevonden, en te zeggen: \u201cBen ik nu goed genoeg?\u201d <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Huisje Miebetje op De Heuvel
Het was of Toontje op zijn veertigste wakker was geschrokken. Hij had dus eens naar de huisjes gekeken en naar iets gevraagd waarmee hij zich tot dan toe niet had bemoeid: \u201cHoeveel huur betalen wij hier eigenlijk?\u201d En ook bij zijn moeder Liesbetje had hij ge\u00efnformeerd. En bij de buren daarnaast, want het was een blok van drie waarin ze woonden en van \u00e9\u00e9n eigenaar.
            Hij wist het geld voor de koop van de huisjes te lenen en gebruikte voortaan de huur die hij ontving \u00e9n de huur die hij zelf betaald zou hebben om zijn schuld af te lossen.



<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Piet Neggers en zijn vrouw Corrie in de kruidenierswinkel<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Frans Neggers in de viswinkel<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Tinuske Neggers\/ Toontje Wolfers op leeftijd<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"

De viswinkel en de kruidenierswinkel naast de woning van dokter Janssen, later van dokter Bolsius op De Heuvel, waar de Kapelstraat (Noord) op De Heuvel uitkomt.
De 3 aan elkaar gebouwde woninkjes met rieten dak zijn dezelfde als die op het schilderijtje elders in dit bericht. Daar begon Tinuske Neggers zijn carri\u00e8re als winkelier nadat hij bij Duc George was ontslagen. De plek waar later de winkels werden gebouwd was toen een weilandje. Zie het verhaal van ‘Toontje’. verteld door Bet (Net), voor wie ik steeds meer bewondering kreeg naarmate ik meer te weten kwam. Zo ook voor de kinderen die van jongs-af-aan hielpen in de winkels.
(foto’s uit ‘Veldhoven Historische Spiegeling’ van Jacques Bijnen) <\/em> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\n\n(uit Aan de Lange Weg<\/a>, roman van Meurs A.M.)\n\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Nieuwe FB-pagina\u2019s als Veldhoven zoals het was , Meerveldhoven zoals het was en Zeelst zoals het was zijn voor mij aanleiding om fragmenten uit Aan de Lange Weg weer naarvoren te halen) (In Gekke Familie, deel 1 van Aan de Lange Weg, zijn de 3 hoofdvertelsters Anneke, haar schoonzusje Josje en haar halfzuster Bet. Bet vertelt … Lees verder “Tinuske Neggers werd Toontje Wolfers (maar die achternaam had hij eigenlijk al)(uit Aan de Lange Weg)”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-936","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/936","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=936"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/936\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1430,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/936\/revisions\/1430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=936"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=936"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/meursam.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=936"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}